Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ hai (1285) mãi là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí quật cường của quân dân Đại Việt. Bên cạnh những chiến công lẫy lừng, có một câu chuyện khiến người đời không khỏi day dứt: câu chuyện về công chúa An Tư – người con gái nhà Trần đã phải gánh chịu một bi kịch riêng trong cơn binh lửa của đất nước. Câu chuyện ấy được nhà văn Nguyễn Huy Tưởng tái hiện đầy xúc động trong tiểu thuyết lịch sử “An Tư”.
Ấn bản cũ
Nguyễn Huy Tưởng là nhà văn có nhiều đóng góp nổi bật cho nền văn học Việt Nam, đặc biệt ở mảng đề tài lịch sử. Bạn đọc từng biết đến ông qua những tác phẩm như Vũ Như Tô, Lá cờ thêu sáu chữ vàng, Đêm hội Long Trì, Sống mãi với Thủ đô ... Với ngòi bút giàu cảm hứng lịch sử, ông không chỉ kể lại những sự kiện đã qua mà còn khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu quê hương, đất nước và niềm tự hào về truyền thống dân tộc.
Tiểu thuyết “An Tư” được nhà văn hoàn thành vào cuối năm 1943 và đăng trên tạp chí Tri Tân trong nửa cuối năm 1944. Tác phẩm xoay quanh số phận nàng công chúa xinh đẹp nhà Trần, người được đưa đến doanh trại tướng giặc Thoát Hoan trong hoàn cảnh đất nước lâm nguy. Đằng sau quyết định gắn với vận mệnh quốc gia ấy là một cuộc đời riêng đầy đau đớn, những tình cảm và ước mơ phải gác lại giữa thời loạn lạc.
Điều khiến “An Tư” trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở câu chuyện về một nàng công chúa. Từ bi kịch của một con người, Nguyễn Huy Tưởng đã mở rộng tầm vóc tác phẩm để tái hiện gần như toàn bộ cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ hai của quân dân Đại Việt. Những trang sách đưa người đọc gặp lại Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn với tài thao lược và lòng yêu nước sâu sắc; cảm nhận khí thế quyết chiến qua hội nghị Diên Hồng; đồng thời nhớ đến người thiếu niên anh hùng Trần Quốc Toản với tinh thần tuổi trẻ đầy nhiệt huyết.
Một bên là khí thế hào hùng của cả dân tộc đứng lên chống ngoại xâm, một bên là số phận riêng nhiều éo le của người con gái phải chịu những mất mát không dễ gọi thành tên. Sự đan xen ấy tạo nên sắc thái vừa hào hùng, vừa bi thương cho tác phẩm. Đọc “An Tư”, chúng ta không chỉ thêm hiểu về một giai đoạn lịch sử mà còn nhận ra rằng phía sau mỗi chiến thắng của dân tộc là biết bao hy sinh, có những hy sinh được lưu danh và cũng có những hy sinh dần chìm vào quên lãng.
Một điều thú vị nữa là hành trình ra đời của cuốn sách. Sau khi hoàn thành tác phẩm, Nguyễn Huy Tưởng từng có những suy nghĩ, nhìn nhận khác nhau về đứa con tinh thần của mình và mong muốn viết lại để in thành sách. Tuy nhiên, ông chưa kịp hoàn thành tâm nguyện đó. Nhiều năm sau, nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Thắng – con trai nhà văn – đã dành tâm huyết biên soạn, hiệu đính và bổ khuyết những vấn đề còn để ngỏ. Ấn bản mới được bổ sung phần chú giải và phụ lục với những tư liệu quý, trong đó có trích đoạn nhật ký của chính tác giả cùng các ý kiến nghiên cứu, phê bình về tác phẩm. Nhờ vậy, bạn đọc hôm nay có cơ hội tiếp cận một phiên bản được hoàn thiện hơn của tiểu thuyết “An Tư”. Bản mới do NXB Trẻ phát hành tháng 5/2026, gồm 196 trang, khổ 13 × 20 cm.
Phiên bản mới do NXB Trẻ ấn hành
Khép lại những trang sách, điều còn đọng lại trong em không chỉ là niềm khâm phục trước tinh thần chiến đấu của cha ông mà còn là sự xúc động trước số phận của một người phụ nữ trong chiến tranh. “An Tư” nhắc chúng ta biết trân trọng hơn những giá trị bình dị của cuộc sống hôm nay: được sống trong hòa bình, được học tập, được yêu thương và tự do theo đuổi ước mơ. Lịch sử không chỉ là những mốc thời gian hay những chiến công được ghi trong sách giáo khoa. Lịch sử còn là câu chuyện về những con người bằng cuộc đời mình đã góp phần làm nên dáng hình đất nước.
Là học sinh hôm nay, chúng ta không thể thay đổi quá khứ, nhưng có thể thể hiện lòng biết ơn bằng những việc làm thiết thực: chăm chỉ học tập, tìm hiểu lịch sử dân tộc, biết yêu thương, sẻ chia và có trách nhiệm với cộng đồng. Đó cũng là cách để thế hệ trẻ tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã gìn giữ bằng biết bao công sức và hy sinh.
