Để tìm hiểu sâu hơn vào vấn đề, chúng ta cần phải hiểu được cốt lõi của nó. Lối sống ảo là lối sống phong cách, thích thể hiện trên mạng xã hội, không giống với bản thân ở ngoài đời thật. Cụ thể, đó là sự ảo tưởng về một cuộc sống không có thật, dẫn tới những việc làm, hành động xa rời với thực tế, tạo ra niềm vui cho bản thân bằng đếm lượt tương tác trên mạng xã hội như "câu like", "thả tim" hay "lượt theo dõi". Hiện tượng sống ảo xảy ra phổ biến trong giới trẻ khắp nơi, kể cả thành thị lẫn nông thôn. Nhiều bạn trẻ dành nhiều thời gian cho mạng xã hội thay vì là học tập, phát triển bản thân hay đóng góp cho gia đình, xã hội. Họ tập trung đăng những dòng tương tác, chỉnh sửa ảnh, bình luận dạo, v.v.. tạo nên những hình ảnh đẹp lung linh trên mạng, các dòng triết lý, tục ngữ hoặc thành ngữ có tác động mạnh mẽ để câu lượt thích, bình luận, chia sẻ ảnh, bài viết làm thú vui hoặc để an ủi bản thân.
Bản thân những người này đang rơi vào khủng hoảng tâm lí, cảm giác bất an và thiếu tự tin, đối mặt với cảm giác không đủ tốt trong thực tế. Mỗi con người luôn khao khát nhu cầu thuộc về và mong muốn được tôn trọng và tạo ra một "cái tôi" hoàn hảo, lí tưởng nhất. Họ đắm chìm vào đó, vì ở thế giới ảo, họ được là phiên bản mà họ ao ước, họ được khoe khoang, thể hiện bản thân và cuối cùng là để trốn thoát thực tại hiện thực khắc nghiệt. Trong khi đó, về mặt khách quan, bao gồm áp lực, áp lực đồng lứa và các cơ chế kéo khách của mạng xã hội, sự xa cách thiếu sẻ chia của gia đình lại chính là các tác nhân chính. Khi họ bị bủa vây bởi những thành công to lớn của những người cùng trang lứa, họ cảm thấy ghen tị, cảm thấy mình kém cỏi và tự ti, từ đó tìm đến lối sống ảo để giữ lòng tự trọng và che giấu đi những vết thương của mình. Không chỉ vậy, cơ chế của mạng xã hội này sử dụng những thuật toán để giữ khách, đẩy mạnh sự phẫn nộ, chia rẽ, thất bại trong kiểm duyệt tin giả và các lời nói chính trị, kích động bạo lực để câu thêm lợi nhuận. Nổi tiếng nhất là vụ “Hồ sơ Facebook” năm 2021, tên gọi của chuỗi hồ sơ tài liệu mật bị rò rỉ của Facebook (Meta) - một trong những vụ bê bối lớn nhất trong lịch sử của các tập đoàn công nghệ, bị đưa ra ánh sáng bởi cựu nhân viên Frances Haugen. Trong tập hồ sơ đã cáo buộc Facebook theo đuổi lợi nhuận thay vì sự an toàn, nhưng Facebook vẫn ngó lơ truyền thông và cho rằng "mạng xã hội tốt cho tinh thần", các bạn có thể tìm hiểu kĩ hơn về vụ việc trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Từ đó, không chỉ tạo ra tác hại cho chính bản thân mình mà còn tác động tới cả gia đình và xã hội. Với chính bản thân, họ cảm thấy mệt mỏi, tiêu tốn nhiều thời gian, mất tập trung vào học tập hoặc công việc. Khi chạy theo mẫu hình lí tưởng ảo ảnh trên mạng đã khiến họ rơi vào khủng hoảng tâm lí sâu sắc như lo âu, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm hoặc rạn nứt gắn kết với mọi người và đám đông trong thực tế, mất dần khả năng giao tiếp hay rối loạn nhận thức, xa rời thực tại. Chính những "dopamine" từ lượt thích, lượt xem đã khiến họ lí tưởng hóa mọi thứ, nhìn cuộc đời qua bộ lọc màu hồng và luôn một được chiều chuộng như trên mạng sẽ dẫn tới sự thụ động hoặc dễ bị lợi dụng. Vì vậy, với xã hội, dân trí sẽ đi xuống, tạo ra sự suy thoái nhận thức trong cộng đồng, sinh ra lớp người thích hưởng thụ, không có động lực và cố gắng, tạo ra khủng hoảng về nguồn lực lao động và thiếu nhân tài, từ đó kéo cả nền kinh tế đi xuống, thậm chí cả ngành giáo dục. Khi việc học chỉ là bằng cấp dùng để tô vẽ, học sinh, sinh viên bắt đầu lười tư duy và không chịu suy nghĩ, mà lại đâm đầu vào thế giới ảo, khiến giáo dục mất đi tính cốt lõi vốn có và tính chuyên nghiệp. Với gia đình, khi người trẻ chìm đắm vào lối sống ảo, khoảng cách giữa mọi người trong gia đình sẽ bị kéo giãn, con cái chia sẻ mọi buồn vui trên mạng nhưng không bao giờ chia sẻ với cha mẹ, điều này tạo ra bức tường vô hình giữa con cái và cha mẹ. Không chỉ vậy, sự ám ảnh về những cuộc sống sang chảnh trên mạng đó đã khiến con cái sinh ra tính đua đòi bắt bố mẹ phải chi những gì quá giới hạn chi tiêu kinh tế, sinh ra các tranh cãi gay gắt dữ dội trong gia đình.
Tác giả bài viết: Lê Nguyễn Duy Minh
Chúng ta cần phải giải quyết vấn đề này theo nhiều hướng. Đối với mỗi cá nhân, cần chủ động từ bỏ lối sống ảo và thay thế bằng những hành động khác lành mạnh hơn, bền vững hơn như tập luyện thể thao, rèn luyện trí tuệ, đồng thời cần sử dụng điện thoại có chủ đích như học tập, khám phá kiến thức mới. Chúng ta nên thanh lọc một không gian mạng tốt đẹp và an toàn hơn, biết đối mặt với những khó khăn, phức tạp để loại bỏ đi "cái tốt lí tưởng" mà đột phá hướng tới những hành động thiết thực hơn để tiếp tục phát triển lâu dài. Đối với gia đình, cần nên xây dựng một môi trường tự nhiên như tổ chức các buổi dã ngoại, cùng xem và cùng nhau chia sẻ. Cha mẹ phải nghiêm túc xây dựng vùng không công nghệ như thay đổi phương pháp ứng xử nghiêm khắc, tịch thu thiết bị và thấu cảm lắng nghe để tìm tiếng nói chung giữa cha mẹ và con cái, tăng cường tương tác trực tiếp giúp gia đình trở nên gắn kết. Với nhà trường và xã hội, cần tổ chức nhiều hơn các sân chơi lành mạnh, dã ngoại hoặc các câu lạc bộ để giúp học sinh có kĩ năng thực tế và tiếp thu thêm kiến thức. Truyền thông và các bên liên quan nên siết chặt quản lí thông tin về chính trị, đẩy mạnh tuyên truyền về an toàn trên không gian mạng.
Tập trung năng lượng vào học tập và thể thao, không sa đà vào lối sống ảo trên mạng các bạn nhé!
Vì vậy, chúng ta cần phải cùng nhau đoàn kết để xây dựng một xã hội lành mạnh và phát triển. Không chỉ cần nhận biết phải trái, đúng sai trên mạng xã hội mà còn phải biết chia sẻ, thấu hiểu, mà còn phải trân trọng những gì mình có. Ta cần phải biết chia sẻ, thấu hiểu lẫn nhau để gắn kết tập thể lại với nhau, cùng chung tay hướng tới một thế giới phát triển, tươi mới và sáng tạo.
Tóm lại, hiện tượng lối sống ảo là một trong những vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay. Em mong rằng sẽ có nhiều người quan tâm hơn vào vấn đề này, đặt biệt là cơ quan thẩm quyền, cha mẹ và giới trẻ hiện nay để hiểu được và ứng phó với trào lưu này.
