Về tác giả và tác phẩm: Nhà văn Thanh Tịnh (1911 – 1988), tên thật là Trần Văn Ninh, quê ở vùng đất cố đô Huế thơ mộng. Sáng tác của ông trải dài ở cả hai thể loại thơ và truyện ngắn với phong cách rất riêng: nhẹ nhàng, đằm thắm, giản dị nhưng tràn ngập chất trữ tình và tình cảm sâu lắng. Xuất bản năm 1941 trong tập "Quê mẹ", truyện ngắn "Tôi đi học" là một tác phẩm vô cùng xuất sắc. Tác giả đã sử dụng ngôi kể thứ nhất (xưng "tôi"), một điểm nhìn nghệ thuật giúp dễ dàng bộc lộ những dòng hồi tưởng, những cảm xúc chân thật, tinh tế và sâu sắc nhất của chính mình trong ngày đầu tiên đến trường.

Mạch truyện và các chặng cảm xúc: Mạch truyện di chuyển nhịp nhàng theo cả trình tự thời gian và không gian, gắn liền với sự biến đổi cảm xúc của nhân vật "tôi" qua 5 chặng chính:

Trên con đường đến trường: Nhìn cảnh vật ngày cuối thu với mây bàng bạc và lá rụng nhiều, trong lòng cậu rộn ràng kỉ niệm. Con đường làng quen thuộc hôm nay bỗng trở nên khác lạ. Cậu cảm thấy mình "trang trọng", trưởng thành hơn và khao khát tự cầm sách vở chứ không còn là một đứa trẻ tinh nghịch.

Trước sân trường Mỹ Lý: Đứng trước sân trường đông đúc, nghiêm trang, cậu cảm thấy bỡ ngỡ, lúng túng và nhỏ bé. Nỗi lo sợ mơ hồ xuất hiện khi sắp rời xa vòng tay chở che của mẹ, và đỉnh điểm là khi tiếng gọi tên vang lên làm cậu giật mình, hồi hộp đến mức tim như ngừng đập.

Khi bước vào lớp học: Từ cảm giác xa lạ ban đầu, cậu dần thấy mọi thứ thân thuộc. Dù bước chân còn rụt rè, cậu chăm chú quan sát và nhận ra bàn ghế, lớp học bỗng trở nên gần gũi, mở ra một thế giới hoàn toàn mới, ấm áp cho tương lai.

Hình ảnh người mẹ và người thầy: Trong tác phẩm, người mẹ hiện lên thật dịu dàng, quan tâm và luôn nắm chặt tay đồng hành, là điểm tựa tinh thần vững chắc cho con. Bên cạnh đó, thầy giáo đón nhận các em với vẻ nghiêm túc nhưng hiền từ, gần gũi, giúp các em tự tin bước vào môi trường mới. Cả hai hình ảnh đều gửi gắm thông điệp lớn về tình yêu thương, sự chở che và nâng đỡ vô bờ bến của người lớn dành cho thế hệ trẻ thơ.

Giá trị và ý nghĩa: Tác phẩm đã khắc họa thành công những rung động trong sáng, tinh khôi của tuổi thơ, tái hiện chân thực tâm lý trẻ em trong ngày đầu đi học, qua đó ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, tình thầy trò gắn bó và mái trường mến yêu. Dù chỉ là một câu chuyện rất nhỏ nhưng "Tôi đi học" chứa đựng cảm xúc rất lớn, khẳng định rằng những khoảnh khắc bình thường nhất của tuổi thơ hoàn toàn có thể trở thành những kỷ niệm thiêng liêng, không thể nào quên trong suốt cuộc đời mỗi con người.